🪨ЭРДЭС БОЛОВСРУУЛАЛТЫН “БҮС БА ЗАМ” ХЯТАД МОНГОЛЫН ХАМТАРСАН ЛАБОРАТОРИ
|
Лабораторийн эрхлэгч
Эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтан, доктор (Ph.D), Монгол улсын зөвлөх инженер. Энхтөрийн Отгонжаргал
Э-шуудан: otgonjargale@mas.ac.mn
Эрдмийн зэрэг хамгаалсан сургууль, улс:
2012 онд KUMOH Их Сургууль, БНСУ
|
 |
Судалгааны ажлын туршлага
Доктор Энхтөрийн Отгонжаргал нь 1984 онд Ховд аймгийн Манхан суманд төрсөн. 2001 онд СБД-н 50-р арван жилийн сургуулийг төгсөж улмаар 2005 онд Бакалаврын, 2006 онд Магистрын зэргийг Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн Материал технологийн сургуулийг “Химийн-технологи” мэргэжлээр төгссөн.
Тэрээр судалгааныхаа ажлаа МУШУТИС- ийн багш Б.Бямбагар, Г. Баттулга нарын удирдлага дор эхлүүлж “Алаг Толгойн ордын нүүрсний физик химийн судалгаа” сэдвээр бакалаврын зэрэг хамгаалсан бол “Эрдэнэтийн УБҮ-ийн хаягдлыг боловсруулах хими-технологийн судалгаа” сэдэвт ажлыг удирдагч Д. Бадарч, Л. Жаргалсайхан нарын удирдлага дор хамтран гүйцэтгэж “Эрдэнэтийн УБҮ-ийн хаягдлаар барилгын материал хийх технологи” сэдвээр магистрын зэрэг хамгаалсан.
2005 онд ШУА-ийн Хими, Хими-технологийн хүрээлэнгийн Ерөнхий ба Аналитик химийн лабораторид эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажиллах хугацаандаа дэд доктор Д.Бадарч, дэд доктор Л.Жаргалсайхан нарын удирдлагаар “Эрдэнэтийн УБҮ-ийн баяжмал, хаягдлыг боловсруулах хими-технологийн судалгаа” сэдэвт ажил (2003-2005), дэд доктор, профессор Г.Бурмаа нарын удирдлага доор “Зэс-молибдений хүдэр, бүтээгдэхүүний физик-хими, хими-технологийн судалгаа” сэдэвт ажил (2006-2008), “Зэс-молибдений хүдрийн баяжуулалтад синтезийн шинэ бодисыг ашиглах хими-технологийн судалгаа” сэдэвт ажил (2008-2010), “Үнэт, ховор металлын эрдэс, хүдэр, баяжмалыг боловсруулах пиро ба гидрометаллургийн технологийн физик-химийн судалгаа” сэдэвт ажил (2010-2013)-д тус тус оролцон сэдвийн гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан.
Э. Отгонжаргал нь 2008 оноос БНСУ-ын “Kumoh National Institute of Technology” сургуульд “Removal Characteristics of Oxyanionic Metals by Fe-Mn Layered Double Hydroxide and Double Оxide” сэдвээр докторын (Ph.D) зэрэг 2012 онд хамгаалж тус хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтнаар үргэлжлүүлэн ажиллаж байна.
Тэрээр төмөр болон манганы оксид агуулсан байгалийн гаралтай давхар үет шаварлаг материалыг зохиомлоор синтезлэж шинэ исэлдүүлэх чадвар бүхий ион солилцогч материалыг бий болгосноор байгаль орчин болон хүнд хортой оксиметал анионуудыг шингээж хоргүйжүүлэх боломжийг бий болгoсон. Түүний бий болгосон зохиомол материал нь Манай орны хувьд томоохон асуудлуудын нэг болоод байгаа хүнцлийг усан уусмалаас нь онцгойлон сонгомол байдлаар шингээдгээрээ өндөр ач холбогдолтой юм.
Тэрээр 2016 оны “Докторын дараах судалгаанд сайдын нэрэмжит инновацын тэтгэлэг”-ийг “Хүнд хортой металл оксианионуудыг шингээх шинэ материалын шинж чанарыг сайжруулах судалгаа” сэдвээр хүртсэн юм.
Доктор Э. Отгонжаргал нь 2017-2024 онд ЭТЛ-ийн эрхлэгчээр ажилласан бөгөөд “Хүнд хортой металл оксианионуудыг шингээх шинэ материалын шинж чанарыг сайжруулах судалгаа” инновацын төсөл 2016-2017, “Төмрийн хүдрээс төмөрлөг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх технологийн судалгаа, бүтээгдэхүүний стандарт” нэртэй ШУТ-н төсөл 2018-2019 он, “Монгол орны манганы ордын хүдрийг баяжуулах технологийн суурь судалгаа” сэдэвт суурь судалгаа 2018-2020 он, “Литийн хүдрийг баяжуулах, боловсруулах хими технологийн судалгаа” ССТ 2022-2024 он баг хамт олонтойгоо хамтран төслүүдийг удирдаж боловсруулан гүйцэтгэсэн байна.
Тэрээр сүүлийн дөрвөн жилд лити, алт, төмөр, манган, жонш, нүүрс зэрэг ашигт эрдсүүд болон түүний ордууд дээр туршилт шинжилгээ судалгааны ажил хийн оновчтой арга, технологийг боловсруулан тухайн ордыг ашиглах ажлын тайланг боловсруулж, гарсан үр дүнгээр нь: Нэг сэдэвт бүтээл-5, ТЭЗУС-3, Патент-1, Ашигтай загвар-5, Технологийн заавар-5, Магистр, бакалаврын зэрэг-7, Инновацын бүтээгдэхүүн -1, Аргачлал-1, Арга зүй-1, Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл-25 (гадаадад-10, дотоодод-15), Эрдэм шинжилгээний илтгэл-28 (гадаад-7, дотоод-21), технологийн туршилтын тайлан -23 хийж гүйцэтгэсэн байна. Дэлхийн нэртэй SCI сэтгүүлд хэвлэгдсэн бүтээлүүдээс нь 232 эрдэм шинжилгээний бүтээл ишлэл авсан байна.
Эрдэс боловсруулалтын “Бүс ба Зам” Хятад-Монголын хамтарсан лабораторийн үндсэн чиглэл, үйл ажиллагаа
Тус лаборатори нь Монгол Улс болон БНХАУ-ын ашигт малтмалын нөөцийг илүү үр ашигтай ашиглах, геологийн судалгааны техник, технологийн асуудлуудыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх зорилготой. Лаборатори нь дараах үндсэн чиглэлүүдэд анхаарч ажиллана:
- Ашигт малтмалын баялгийг үр ашигтай ашиглах: Геологийн судалгааны техник, технологийг боловсронгуй болгох, ашигт малтмалын нөөцийг илүү үр дүнтэй олборлож, боловсруулан ашиглах боломжийг эрэлхийлэх.
- Баяжуулах, боловсруулах технологийн судалгаа: Ашигт малтмалын баяжуулалтын дэвшилтэт арга технологийг хөгжүүлэх, үйлдвэрлэлийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх.
- Баяжуулах боловсруулах процессыг оновчлох загварчлал: Ашигт малтмалын олборлолт, боловсруулалт, үйлдвэрлэлийн бүхий л дамжлагад технологийн уялдаа холбоог сайжруулж, үйл явцыг оновчлох.
- Ногоон технологи, эрчим хүчний хэмнэлт ба тогтвортой хөгжил: Уул уурхайн салбарт ногоон технологийг нутагшуулж, эрчим хүчний хэмнэлтийн арга хэмжээг нэвтрүүлж, байгаль орчинд ээлтэй, тогтвортой хөгжлийг дэмжих.
- Хатуу хог хаягдлыг дахин боловсруулах: Ашигт малтмалын олборлолт, үйлдвэрлэлийн явцад үүссэн хатуу хог хаягдлыг дахин боловсруулах, байгаль орчны бохирдлыг бууруулах.
Эдгээр чиглэлд тулгарч буй гол техник технологийн шийдэл, боловсон хүчний хомсдолыг нэмэгдүүлэх, үр ашигтай, байгаль орчинд ээлтэй шийдлүүдийг бий болгохын төлөө Эрдэс боловсруулалтын “Бүс ба Зам” Хятад-Монголын хамтарсан лаборатори нь бусад чиглэлийн байгууллагуудтай идэвхтэй хамтран ажиллах болно.
Эрдэс боловсруулалтын “Бүс ба Зам” Хятад-Монголын хамтарсан лабораторийн хүчин чадал, чадавх
Тус лаборатори нь Монгол Улс болон БНХАУ-ын шинжлэх ухаан, технологийн хамтын ажиллагааны хүрээнд, үе үеийн Шинжлэх Ухааны Академи (ШУА), хүрээлэнгүүд, судалгааны төвүүдийн удирдлага, судлаачдын нягт хамтын ажиллагааны үр дүнд байгуулагдсан.
Тоног төхөөрөмжийн хүчин чадал
Анх 2019 онд тус лаборатори нь дээж бэлтгэх, баяжуулах, боловсруулалтын зориулалттай дараах тоног төхөөрөмжүүдээр тоноглогдсон бол
- Дээж бэлтгэлийн тоног төхөөрөмж: Дээжийг бутлах, нунтаглах, шигших
- Баяжуулах төхөөрөмж: Баяжуулах ширээ, флотацийн машинууд, нойтон соронзонт сепаратор, уусган баяжуулалтын тоног төхөөрөмжүүд
2024, 2025 онуудад хяналт, шинжилгээний багажууд болох XRD (рентген дифрактометр), SEM (сканнер электрон микроскоп), XRF (рентген флуоресценцийн анализ), BET surface area (нунтаг материалын гадаргуугийн талбай хэмжигч), AFS (Atomic fluorescence spectrometry)-аар тоноглогдоод байна.
Цаашид лабораторийг өргөжүүлэн 600 м² орчим талбайг эрдэс хүдрийг баяжуулах, боловсруулах чиглэлийн тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангахаар төлөвлөж байна.
- XRD – X-ray diffractometer TD-3500 (Tongda), SEM -Scanning electron microscope (Shanshi SS-60)
Хөгжлийн зорилго
Лаборатори нь дараах чиглэлээр үйл ажиллагаагаа өргөжүүлж, хоёр орны шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд хүргэх зорилготой:
- Судлаачдын ур чадварыг нэмэгдүүлэх: Судалгааны туршлагыг гүнзгийрүүлж, өндөр технологийн тоног төхөөрөмжтэй ажиллах чадварыг сайжруулах
- Урт хугацааны хамтын ажиллагааг бий болгох: Хоёр орны судлаачид, мэргэжилтнүүдийн тогтвортой хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх
- Технологийн үр ашигтай солилцоо: Орчин үеийн шинжлэх ухааны дэвшилтэт технологи, арга аргачлалыг хуваалцаж, харилцан ашигтай байдлыг хангах
- Нээлттэй үйл ажиллагаа: Лабораторийн удирдлагын нээлттэй, хүртээмжтэй механизм бүрдүүлж, олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх
Ирээдүйд тус лабораторийг Хятад, Монголын шинжлэх ухаан, технологийн гол лаборатори болгон хөгжүүлэхээр талууд идэвхтэй ажиллаж байна.
ЭРДЭС БОЛОВСРУУЛАЛТЫН “БҮС БА ЗАМ” ХЯТАД МОНГОЛЫН ХАМТАРСАН ЛАБОРАТОРИЙН ЭРДМИЙН ЗӨВЛӨЛ
|
УЛС
|
НЭР
|
АЛБАН ТУШААЛ / ТАЙЛБАР
|
|
Монгол улс
|
Б. Авид
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
Монгол улс
|
Т. Ган-Эрдэнэ
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
Монгол улс
|
Д. Хасбаатар
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
Монгол улс
|
Т. Аззаяа
|
Төслийн зохицуулагч
|
|
БНХАУ
|
Руан Ренман
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Ли Хуйчуань
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Ли Жэнгяо
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Хан Хайшэн
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Шиао Янфэй
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Ван Чивэй
|
Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн
|
|
БНХАУ
|
Лю Юнмао
|
Хятад, Монголын "Бүс ба зам" хамтарсан лабораторийн дэд захирал.
|
РУАН РЕНМАН нь 1962 оны 10-р сард төрсөн, доктор, Хятадын Шинжлэх Ухааны Академийн Технологи Инженерийн Хүрээлэнгийн Биометаллурги, эрдэс боловсруулалтын төслийн удирдагч, "Бага агуулгатай галд тэсвэртэй алтны нөөцийг иж бүрэн ашиглах" үндэсний key лабораторийн дэд дарга, Эрдмийн эрдмийн зөвлөлийн дэд дарга, Хятадын Шинжлэх Ухааны Академийн Процессын Инженерийн Хүрээлэн ЭША-р тус тус ажиллаж байна. 1982 онд Зүүн хойд Хятадын Политехникийн дээд сургуулийг ашигт малтмал боловсруулах чиглэлээр төгссөн; 2011 онд Төв Өмнөд Их Сургуульд биоинженерийн чиглэлээр докторын зэрэг хамгаалсан. Бээжингийн өнгөт металлын судалгааны хүрээлэнгийн Уул уурхай, металлургийн хүрээлэнгийн дэд захирал, Биометаллургийн үндэсний инженерийн лабораторийн дэд захирал, Зижин майнинг групп ХХК-ийн Уул уурхай, металлургийн хүрээлэнгийн декан зэрэг албан тушаалуудыг хашиж байсан. 2012 оноос тэрээр Хятадын ШУА-ийн Процессын инженерийн хүрээлэнд ажиллаж, Төрийн Зөвлөлийн тусгай мэргэжилтнүүдийн тэтгэлэгт хамрагдсан.
БҮДЭЙБАЗАРЫН АВИД нь 1968 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Монгол Улсын иргэн, эрэгтэй. Тэрбээр одоогоор Шинжлэх ухааны академийн дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байгаа бөгөөд мөн ШУА-ийн Хими, химийн технологийн хүрээлэнгийн Нүүрсний химийн лабораторийн эрдэм шинжилгээний ажилтан юм. Ажлын хаяг: Шинжлэх ухааны академийн төв байр, Энхтайваны өргөн чөлөө 54б, Улаанбаатар 13330, Монгол Улс. Холбоо барих утас: +976-11-261993, Имэйл: avid@mas.ac.mn.
Боловсрол, эрдмийн зэрэг цол
Профессор Б.Авид нь химийн инженерийн чиглэлээр мэргэшсэн бөгөөд дараах боловсролыг эзэмшсэн байна.
- 1987-1993 онуудад ОХУ-ын Москва хотын Д.Менделеевийн нэрэмжит Химийн технологийн их сургуульд суралцаж, химийн ухааны магистрын зэрэг хамгаалсан.
- 1999 онд Улаанбаатарын их сургуульд хими-ийн чиглэлээр докторын (Ph.D) зэрэг хамгаалсан.
- 2007 онд Монгол Улсын Шинжлэх ухааны академид химийн инженерийн ухааны докторын (Sc.D) зэрэг хамгаалжээ.
Ажлын туршлага, албан тушаал
Профессор Авид нь шинжлэх ухаан, технологи, инновацийн бодлого боловсруулах, судалгаа хөгжүүлэлт, олон улсын хамтын ажиллагааны чиглэлээр дараах ажлуудыг эрхэлж ирсэн:
- 1993 оноос өнөөг хүртэл: ШУА-ийн Хими, химийн технологийн хүрээлэнгийн Нүүрсний химийн лабораторийн эрдэм шинжилгээний ажилтан
- 2002-2004: Япон улсын Үндэсний Дэвшилтэт Аж Үйлдвэрийн Шинжлэх Ухаан, Технологийн Хүрээлэнд (AIST) JSPS-ийн докторын дараах судлаач
- 2005-2006: Германы Штутгартын их сургуульд Гумбольдтын тэтгэлэгт докторын дараах судлаач
- 2007-2011: ШУА-ийн Судалгаа, мониторингийн газрын дарга
- 2011-2012: Япон улсын Кюшүгийн их сургуульд зочин профессор
- 2013-2014: Эдийн засгийн хөгжлийн яаманд инновацийн бодлого хариуцсан ахлах мэргэжилтэн
- 2015-2016: Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яаманд инновацийн бодлого хариуцсан мэргэжилтэн
- 2016-2024: Монгол Улсын Шинжлэх ухааны академийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
- 2024 оноос хойш: ШУА-ийн дэд ерөнхийлөгч
 |
ЛИ ХУЙЧУАНЬ: Хятадын Шинжлэх Ухааны Академийн Процессын инженерийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, Хятадын Шинжлэх Ухааны Академийн Их Сургуулийн профессор, доктор, Төрийн Зөвлөлийн Засгийн газрын тусгай тэтгэлэгт судлаач юм.
|
Тэрээр одоо Хятадын ШУА-ийн Процессын инженерийн хүрээлэнд ажиллаж байна. 1999 онд Далян хотын Технологийн их сургуульд Химийн инженерийн чиглэлээр докторын зэрэг хамгаалсан. Тэрээр одоо Стратегийн металлын нөөцийг дахин боловсруулах үндэсний инженерийн судалгааны төвийн захирал, Процессын инженерчлэлийн хүрээлэнгийн эдийн засгийн технологийн төвийн захирал, Нөөц, байгаль орчны судалгааны газрын даргаар тус тус ажиллаж байна. Тэрээр мөн УАА-ыг хөгжүүлэх "14-р таван жилийн төлөвлөгөө"-ний тусгай төслийн ерөнхий шинжээчийн бүлгийн ахлагч, Хятадын өнгөт металлын нийгэмлэгийн хатуу хог хаягдлын нөөцийн ашиглалтын мэргэжлийн хорооны дарга зэрэг сонгууль албан тушаал хашдаг.
Эрчим хүчний металлын гидрометаллургийн цэвэр технологи, материалын инженерчлэл, үйлдвэрийн хатуу хог хаягдал/аюултай хог хаягдлыг ашиглах, ашиглалтаас гарсан шинэ эрчим хүчийг өндөр чанартай ашиглах, нүүрстөрөгчийн давхар исэл, нүүрстөрөгчийн бохирдол зэрэг стратегийн металлын нөөцийг дахин боловсруулах цэвэр технологи, нүүрстөрөгч багатай ногоон процессын судалгааг голчлон эрхэлдэг. Сүүлийн жилүүдэд тэрээр 150 гаруй өндөр түвшний эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлж, олон улсын болон дотоодын 100 гаруй шинэ бүтээлийн патентын өргөдөл гаргаж, улс, аймаг, яамны шинжлэх ухаан, технологийн олон шагнал хүртсэн.
ТҮДЭВИЙН ГАН-ЭРДЭНЭ: 1980 онд БНСЧСУ (одоогоор Чех улс)-ын Прага хотын Хими технологийн дээд сургуулийг химич, инженер мэргэжлээр төгссөн бөгөөд эрдэм судлалын ажлын гараагаа ШУА-ийн Хими, химийн технологийн хүрээлэнгээс эхэлсэн. Тэрээр 1987-1990 онд БНСЧСУ-ын Прага хотын Органик хими, биохимийн хүрээлэнгийн аспирантурт суралцаж, “Үхрийн дэлүүний лизосомын фермент катепсин В болон Н-ын үүрэг, бүтэц байгууламжийн судалгаа” сэдвээр химийн шинжлэх ухааны боловсролын доктор (Ph.D) зэргийг хамгаалсан. 2008 онд “Убикютинтэй төстэй уураг NEDD8 болон ISG15–ын уламжлалуудыг нийлэгжүүлэн тэдгээрийг шинэ фермент олоход ашиглах нь” сэдвээр шинжлэх ухааны докторын (Sc.D) зэрэг хамгаалсан. Т.Ган-Эрдэнэ нь 1996 онд бусад нөхдийн хамтаар “Уураг, ферментийн бүтэц, шинж чанар, хүнс биобэлдмэлийн үйлдвэрлэлд ашиглах технологи” цуврал бүтээлээрээ Монгол улсын Төрийн соёрхол хүртсэн. Академич Т.Ган-Эрдэнэ эрдэм шинжилгээний өгүүлэл – 58 (үүнээс гадаадад 14), ном товхимол – 5 хэвлүүлж, олон улсын болон дотоодын эрдэм шинжилгээний хуралд илтгэл – 65 хэлэлцүүлэн, патент – 8 хамгаалж, MNS болон байгууллагын стандарт – 14 батлуулсан. Эдгээрийн хамтаар уурагт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх оновчтой санал – 2, технологийн заавар – 19, ТЭЗҮ – 2 боловсруулсан.
ЛИ ЖЭНГЯО: 1976 онд төрсөн, доктор, профессор, Бээжингийн Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн Ашигт малтмалын баяжуулалтын инженерийн тэнхимийн захирал, Бээжингийн Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн судлаач. Тэрээр Үндэсний Байгалийн Шинжлэх Ухааны Сан, Үндэсний Шинжлэх Ухаан Технологийн Төсөл зэрэг 6 төслийг удирдсан; аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын 50 гаруй төслийг удирдаж, гүйцэтгэсэн; муж, яамдын шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн 1 байр, 2 дэд байр; үндэсний 8 шинэ бүтээлийн патентыг авсан; "Бага агуулгатай нийлмэл полиметалл хүдрийг өндөр үр ашигтай ангилах технологи", "Цианжуулсан хаягдлын хаягдалгүй технологи", "Хэт бага агуулгатай магнетитийг иж бүрэн ашиглах технологи" зэрэг шинжлэх ухааны судалгааны үр дүнг олон аж ахуйн нэгжид амжилттай нэвтрүүлж, эдийн засаг, нийгмийн асар их үр өгөөжийг бий болгосан байна. Тэрээр Minerals Engineering, Physocochemical Problems of Mineral Processing, Mining, Metallurgy & Exploration, International Journal of Minerals, Metallurgy and Materials, and Rare Metals зэрэг дотоодын болон олон улсын сэтгүүлд SCI/EI-ийн 30 гаруй илтгэл нийтлүүлсэн. Хоёр сурах бичгийн ерөнхий редактор, хоёр сурах бичгийн хамтран редактороор ажиллаж байсан.
ДАШХҮҮГИЙН ХАСБААТАР: Химийн технологи, дэвшилтэт материал, байгаль орчны инженерчлэлийн чиглэлээр 25 жилийн туршлага хуримтлуулж, хөрсний хүнд металлыг электрокинетикийн аргаар цэвэрлэх, эрдэс баялгийн баяжуулалт, энерги хувиргалтын шинэ материалын судалгаагаараа олон улсын хэмжээнд үнэлэгдсэн эрдэмтэн юм.
2008 онд БНСУ-ын KIST ба UST-д “Энерги хувиргалтын технологи”-ийн доктор, 2002 онд магистр, 1998 онд бакалаврын зэрэг хамгаалсан бөгөөд KIST, POSTECH зэрэг байгууллагад урилгаар ажиллаж, дотоодын ба олон улсын 10-аад төслийг удирдсан туршлагатай. Олон улсын индекстэй сэтгүүлд нийтэлсэн бүтээлүүд нь байгаль орчны бохирдлыг бууруулах инновац шийдлийг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулж, оюуны өмчөөр баталгаажсан.
Тэрээр Химийн нийгэмлэг, докторын зэрэг хамгаалах зөвлөлүүд, “Нэг бүс – Нэг зам” хамтарсан лабораторийн эрдмийн зөвлөлд ажиллахын зэрэгцээ залуу судлаачдыг дэмжих хөтөлбөрүүдийг санаачилсан.
ХАН ХАЙШЭН: 1987 оны 10-р сард төрсөн, Төв Өмнөд Их Сургуулийн профессор, доктор. Тэрээр одоо Төв Өмнөд их сургуулийн Ашигт малтмалын инженерийн тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байна. Судалгааны үндсэн чиглэлүүд нь өнгөт металлургийн интерфейсийн химийн нөөцийг цэвэр ялгах, олборлох юм. Тэрээр Үндэсний гол R&D хөтөлбөр, Үндэсний Байгалийн Шинжлэх Ухааны Сангийн 8 төсөл, 20 гаруй корпорацын төслүүдийг ахлан ажилласан. Тэрээр SCI-ийн 50 гаруй бүтээл хэвлүүлж, 32 шинэ бүтээлийн патентыг авсан. 2018 онд БНХАУ-ын Шинжлэх ухаан, технологийн нийгэмлэгийн “Залуу авьяасыг дэмжих төсөл”-д шалгарч, Олон улсын эрдэс баялгийн баяжуулалтын 29-р бага хурлын (IMPC) Залуучуудын шагналыг хүртэж, 2021 онд Үндэсний Байгалийн Шинжлэх Ухааны Сангийн “Онцлох залуучууд” Грант авсан. Судалгааны үр дүнг Хунан Шижүюань өнгөт металлын ХХК, Шиамэнь гянт болд ХХК, Хунан Гоулд групп, Хунан өнгөт холдинг групп, Хонгюань хими зэрэг уул уурхай, хайлуулах томоохон аж ахуйн нэгжүүдэд хэрэглэж, эрдэс баялгийн иж бүрэн ашиглалтын түвшинг эрс дээшлүүлсэн. Үндэсний шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн шагналын хоёр удаа мөн Хятадын өнгөт металлын нийгэмлэгээс дээд боловсролын сургалтын амжилтаар тэргүүний шагнал, үндэсний "Challenge Cup" инноваци, аж ахуйн нэгжийн уралдаанаас алтан медаль хүртэж байсан.
ШИАО ЯНФЭЙ: 1988 онд төрсөн, Хятадын Коммунист намын гишүүн, доктор, профессор. Тэрээр өдгөө Металлургийн инженерчлэлийн сургуулийн дэд захирал, Ногоон хөгжил, газрын ховор ионы нөөцийг өндөр үнэ цэнтэй ашиглах лабораторийн дэд дарга бөгөөд Зянси хотын Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуульд ажилладаг. Судлаачийн хувьд төмөрлөгийн салбар, төмөрлөгийн инженерчлэл, газрын ховор элементийн технологи, аж үйлдвэрийн аж ахуйн нэгжүүдийн хөгжилд багагүй хувь нэмрээ оруулан ажиллаж байна. Тэрээр Жианси мужийн Жинганг эрдэмтдийн шагнал, Жянши мужийн шилдэг залуучуудын сангийн грант, Хятадын шинжлэх ухаан технологийн нийгэмлэгийн "Залуучуудын авьяасыг дэмжих грант" тус тус хүртжээ:
ВАН ЧИВЭЙ: Дэд профессор, доктор. 2006 оноос Нанжингийн их сургуульд багш, 2008-2010 онд АНУ-ын Оклахомагийн их сургуулийн шуурганы шинжилгээ, урьдчилан таамаглах төвд зочин судлаачаар тус тус ажиллаж байсан. Тэрээр одоо Бугат газрын ховор элементийн судалгааны хүрээлэнд ажиллаж байна. Түүний судалгааны гол сонирхолд байр зүйн эвдрэлийн динамик, конвекцийн эхлэл, жижиг, дунд хэмжээний динамик, тоон симуляци орно. Тэрээр Үндэсний Байгалийн Шинжлэх Ухааны Сангийн залуучуудын төсөл, Үндэсний 973 төсөл болон Үндэсний гол R&D хөтөлбөрт оролцсон.
ЛЮ ЮНМАО: Ахлах инженер, ӨМӨЗО-ны Шинжлэх ухаан технологийн академийн Ашигт малтмалын ашиглалт, металлургийн хүрээлэнгийн дэд захирал, Хятад, Монголын хүдэр баяжуулах технологийн "Бүс ба зам" хамтарсан лабораторийн дэд захирал. Ашигт малтмалын баяжуулалтын шинжлэх ухааны судалгаа, практикийн ажлыг удаан хугацаанд эрхэлж, 100 шахам ашигт малтмалын баяжуулалтын технологийн туршилтын судалгаа, уурхайн зураг төсөл боловсруулах, зөвлөх төсөл хэрэгжүүлэх ажлыг удирдан зохион байгуулж, уурхайн бүтээн байгуулалт, үйлдвэрлэлд техникийн дэмжлэг үзүүлж ажилласан. Төслийн удирдагчийн хувьд тэрээр үндэсний R&D төсөл болон мужийн шинжлэх ухаан, технологийн төлөвлөгөөний 10 гаруй төслийг хэрэгжүүлсэн. 2011 оноос ӨМӨЗО-ны Ашигт малтмалын нөөцийн үнэлгээний шинжээч, ӨМӨЗО-ны хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн нийгэмлэг, ӨМӨЗО-ны ногоон уурхайн барилгын шинжээчээр сонгогдон ажиллаж байна. Тэрээр ӨМӨЗО-ны ашигт малтмалын ордуудын иж бүрэн ашиглалтын гүйцэтгэлийн үнэлгээ, уурхайн баяжуулах үйлдвэр, хаягдлын сангийн аюулгүй ажиллагааны технологи, аюулгүй ажиллагааны менежмент, ногоон уурхайн бүтээн байгуулалт зэрэгт техникийн зөвлөгөө өгч олон жил ажилласан.
Т.АЗЗАЯА: Үнэт, ховор металл агуулсан эрдэс хүдрийн боловсруулалт, биогеохими, хүрээлэн буй орчны бохирдлыг бууруулах химийн технологийн чиглэлээрх олон судалгаануудыг хийж гүйцэтгэсэн ба ялангуяа газрын ховор элемент (ГХЭ)-ийн хүдэр, баяжмалыг байгаль орчинд ээлтэй арга ашиглан ГХЭ-ийн нийлбэр болон дан ислийг гарган авах химийн технологийг боловсруулсан; мөн хүлэмжийн хийн хаягдал усны биологийн процессын үед үүсэх, задрах механизмыг тогтвортой изотопийн аргаар тогтоож, задралын коэффициентийг анх удаа тооцоолсон биогеохими, эрдэс хүдэр судлалын тэргүүлэх эрдэмтэн юм.
Судалгаа шинжилгээний ажлаараа Нэг сэдэвт бүтээл, ном, товхимол-5-ыг гаргаж; Монгол улсын патент, ашигтай загвар, зохиогчийн эрхийн гэрчилгээ 5; Үндэсний стандарт 1; Технологийн заавар 12-ыг батлуулан; Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл 35 (үүнээс олон улсын хянан магадлагаа бүхий сэтгүүлд 15)-ыг хэвлүүлж; Эрдэм шинжилгээний илтгэл 55 (үүнээс олон улсад 30)-ыг хэлэлцүүлсэн. Гадаадтай хамтарсан болон дотоодын Суурь судалгаа; Шинжлэх ухаан, технологийн захиалгат; ШУА-ийн болон докторын дараах грант зэрэг нийт 12 төслийн удирдагч, гүйцэтгэгчээр ажиллаж, 13 бүтээлийг эмхэтгэн гаргасан байна.
2019-2020 онд БНХАУ-ын ШУТЯ-наас хэрэгжүүлсэн “Авьяаслаг Залуу Эрдэмтэн” хөтөлбөрийн хүрээнд ӨМӨЗО-ны Хөх хотын Металлургийн Судалгааны хүрээлэнд Монголын Хотгор ордын газрын ховор элемент (ГХЭ) агуулсан апатитын хүдрийг баяжуулж, боловсруулах судалгааг хийсэн. Судалгааны хүрээнд Хотгор ордын хүдрээс 12%-ийн ГХЭ агуулсан баяжмал гарган авах зохистой горимыг тогтоож, гарган авсан баяжмалыг химийн аргаар боловсруулан 92%-ийн ГХЭ-ийн нийлбэр оксид агуулсан бүтээгдэхүүн гарган авах технологиудыг боловсруулснаар эх орны ГХЭ агуулсан хүдэр, баяжмалыг эх орондоо боловсруулж эцсийн бүтээгдэхүүн гарган авах боломжийг бүрдүүлсэн. Улмаар гарган авсан нийлбэр ислийг цааш боловсруулж, өндөр технологийн түүхий эд болох лантан, церийн дан ислүүдийг гарган авах технологийн судалгааг хийж гүйцэтгэж байна.
Тэрээр 2017 онд Дэлхийн гуравдагч орнуудын шинжлэх ухааны академи (TWAS)-д Монгол улсаас анх удаа Ази, Зүүн өмнөд Азийн бүсийг төлөөлөн залуу гишүүнээр сонгогдон бүс нутгийн хэмжээнд шинжлэх ухаан, технологийн салбарт хийгдэж буй ололт амжилт, шинэ санааг эх орондоо нэвтрүүлэх, шилдэг залуу судлаачдыг TWAS-ийн тэтгэлэгт хөтөлбөр, төслийн шалгаруулалтад хандахад олон улсын эрдэмтэдтэй хамтран ажиллаж байсан. 2019 оноос тус хүрээлэнгийн эрдэмтэн нарийн бичгийн даргаар, 2020 оноос ШУА-ийн дэргэдэх Хими, биологийн салбарын бага чуулганы орлогч дарга, гишүүнээр, МУ-ын ЗГ-ын хэрэгжүүлэгч агентлаг Стандарт, хэмжил зүйн төвийн дэргэдэх нэр томьёоны стандартын хорооны гишүүнээр, 2021 оноос БШУС-ын А/181 дүгээр тушаалаар Хими, хими инженерчлэлийн докторын зэрэг хамгаалуулах зөвлөлийн гишүүн, 2023 оноос БОАЖ-ын сайдын А/44 дүгээр тушаалаар Химийн хорт болон аюултай бодисын бодлого зохицуулалтын асуудал эрхэлсэн үндэсний зөвлөлийн шинжээчдийн багийн гишүүнээр тус тус сонгогдон салбарын бодлого боловсруулах, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, химийн хорт бодисыг байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл үүсгэхгүйгээр зохистой ашиглахад анхааран ажиллаж байна.
Хими, химийн технологийн хүрээлэн дээр эрдсийн түүхий эдийг баяжуулах, боловсруулах судалгаа шинжилгээний үр дүнгийн шинжлэх ухаан танин мэдэхүйн болон практикийн ач холбогдол, үр өгөөжийг дээшлүүлэх зорилгоор БНХАУ-Монгол Улсын хамтарсан “Бүс ба Зам” эрдэс түүхий эдийн боловсруулалтын лабораторийг байгуулахад ихээхэн хүчин зүтгэж, иж бүрэн лабораторийн эхний хэсгийг ашиглалтад оруулаад байна.
2008 онд Монголын Залуучуудын Холбооны “Тэргүүний залуу” алтан медаль, Австрийн засгийн газрын EURASIA-PACIFIC UNINET-ийн шагнал, Японы Оюутныг дэмжих байгууллагын 2011-2014 оны шагнал, 2017 онд БСШУСЯ-ны “Хүндэт жуух бичиг”, 2021 онд Шинжлэх ухааны тэргүүний ажилтан цол тэмдэг, 2024 онд төрийн дээд “Алтангадас” одонгоор тус тус шагнагдсан.
http://www.goinnermongolia.com.cn/2023-06/28/c_898292.htm
